ฟื้น “เรือนพระยากำธร” บ้านอดีตเจ้าเมืองโคราชคนสุดท้าย พร้อมหลุมหลบภัยยุคสงครามโลก ดันเป็นพื้นที่เรียนรู้ประวัติศาสตร์ย่านเมืองเก่า ณ เรือนพระยากำธรพายัพทิศ เลขที่ 379 ถ.อัษฎางค์ ต.ในเมือง อ.เมือง จ.นครราชสีมา
เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 เทศบาลนครนครราชสีมา ร่วมกับเครือข่ายอนุรักษ์เมืองโคราช สถาบันการศึกษาในพื้นที่ และ VERNADOC Thailand จัดกิจกรรมเปิดโครงการศึกษาประวัติศาสตร์ สถาปัตยกรรม และแนวทางการจัดพื้นที่เรียนรู้ “เรือนพระยากำธรพายัพทิศ” (ดิศ อินทโสฬส ณ ราชสีมา) เพื่อเตรียมบูรณะและยกระดับเป็นพิพิธภัณฑ์เรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นย่านเมืองเก่า
เรือนไม้โบราณ 2 ชั้น อายุกว่า 80 ปี หลังนี้ เป็นบ้านพักของพระยากำธรพายัพทิศ อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดนครราชสีมา ลำดับที่ 14 และอดีตเจ้าเมืองคนสุดท้ายก่อนการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 ซึ่งเป็นผู้ริเริ่มสร้างอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี (ย่าโม) ร่วมกับข้าราชการและชาวโคราช โดยภายในบริเวณบ้านยังพบ “หลุมหลบภัยส่วนบุคคล” ยุคสงครามโลกครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2478-2488) สภาพก่ออิฐฉาบปูนหลังคาคอนกรีตทรงปั้นหยาที่ทหารช่างสร้างไว้ รองรับคนได้ราว 20 คน ซึ่งเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์สำคัญที่ทรงคุณค่า
นายอิทธิพล คัมภิรานนท์ ประธานภาคีอนุรักษ์เมืองโคราช และทายาทผู้สืบสกุล ณ ราชสีมา เล่าว่า “บ้านหลังนี้เคยถูกปิดทิ้งไว้นานกว่า 35 ปีจนเสื่อมโทรมตามกาลเวลา ตนและครอบครัวตั้งใจจะรวบรวมประวัติและเรื่องราวของอดีตเจ้าเมืองนครราชสีมามารวมไว้ เพื่อให้คนรุ่นหลังได้ศึกษาเรียนรู้ โดยตั้งเป้าบูรณะฟื้นฟูให้เป็น ‘พิพิธภัณฑ์บ้านเจ้าเมืองนครราชสีมา พระยากำธรพายัพทิศ’ เชื่อมโยงประวัติศาสตร์เมืองโคราชให้คงอยู่”
ขณะที่ ผศ.ดร.สุดจิต เศวตจินดา ผู้ก่อตั้ง VERNADOC Thailand ระบุว่า “ภารกิจครั้งนี้เป็นการนำเยาวชนนักศึกษาด้านสถาปัตยกรรมจาก มทร.อีสาน, มรภ.นครราชสีมา และมหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล ลงพื้นที่สำรวจ รังวัด และบันทึกแบบสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นอย่างละเอียด เพื่อเก็บรวบรวมข้อมูลอย่างถูกต้อง ก่อนนำไปวางแผนประเมินสภาพกายภาพและออกแบบการบูรณะอาคารร่วมกับหลายหน่วยงาน ให้สอดคล้องกับคุณค่าเดิมและสามารถต่อยอดเป็นพื้นที่เศรษฐกิจสร้างสรรค์ของชุมชนได้”
การรวมพลังของภาคีเครือข่ายและคนรุ่นใหม่ในครั้งนี้ ถือเป็นก้าวสำคัญในการปลุกชีวิตอาคารโบราณทรงคุณค่า ให้กลับมาทำหน้าที่เป็นแหล่งเรียนรู้และต้นแบบการฟื้นฟูสถาปัตยกรรมย่านเมืองเก่าโคราชอย่างยั่งยืน
ธีรประสงค์ ทองพด / นครราชสีมา
ในประเทศ
